##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

رضا منظمی باقرزاده محمد حسن كريم پور جی لنگ فارمر چارلز استرن ژوزه فرانسیسکو سانتوس سارا ریبیرو بهنام رحيمی محمد رضا حیدریان شهری

چکیده

کمپلکس پلوتونيک برنورد واقع در زون ساختاری تکنار، در شمال خرد قاره ايران مرکزی و در20 کيلومتری شمال‌غرب شهرستان بردسکن قرار دارد. اين مجموعه با سنی معادل اواخر پركامبرين (نئوپروتروزوئيك)، نتيجه فعاليت ماگمايی وسيع شمال خرد قاره ايران مرکزی در اثر پديده­ کوه‌زايی كاتانگاهی است. مشابه اين ماگماتيسم در شمال خرد قاره ايران مرکزی به‌صورت کمربند ولکانو- پلوتونيک خواف- کاشمر- بردسکن همچون گرانيتوئيدهای کاشمر وجود دارد. اين کمپلکس بزرگ‌ مقياس در واقع مجموعه‌ای گرانيتوئيدی شامل سنگ‌های گرانيتی، گرانوديوريتی، توناليتی و گرانوفيری است که بخش مرکزی آن از يک گروه واحدهای گابرويی، ديوريتی و کوارتزديوريتی تشكيل‌شده است. بافت اصلي اين سنگ‌های حدواسط و مافيک، گرانولار متوسط تا درشت‌بلور است و بافت‌های پورفيروئيد به‌ويژه در سنگ‌های حدواسط و بافت‌های پوئي­کليتيک و ساب­افيتيک در سنگ‌های گابرويی به‌صورت پراکنده به چشم می‌خورد. کانی اصلی فرومنيزين­‌دار سنگ‌های مافيک و حدواسط، کانی هورنبلند است و در نمونه‌های کوارتزديوريتی، بيوتيت نيز دیده می‌شود. سنگ‌های حدواسط و مافيک کمپلکس پلوتونيک برنورد از لحاظ ژنتيکی با سنگ‌های گرانيتوئيدی اين مجموعه ارتباطی مستقيم دارند. از لحاظ ارتباط صحرايی و بررسی‌های سني چنين مشخص می‌شود كه اين واحدهای مافيک و حدواسط نسبت به واحد گرانيتی و ديگر واحدهای نفوذی اسيديی اين كمپلكس قديمی‌تر بوده و توسط اين واحدها قطع شده­‌اند.


بر اساس سن‌سنجی ديوريت‌های منطقه برنورد با استفاده از کانی زيرکن به‌روش U-Pb، سن اين توده‌های نفوذی 32/4± 96/551 ميليون سال قبل (اواخر پركامبرين) به‌دست آمده است. بر پايه بررسی‌های ژئوشيميايی، تحولات ماگمايی اين سنگ‌ها از نوع تولئیتی و كالك‌آلكالن بوده و شاخص اشباع از آلومين این سنگ‌ها متاآلومين است. دیوریت‌ها و گابروهای برنورد از نوع پتاسيم متوسط بوده و از لحاظ ویژگی‌های ژئوشيميايی نسبت به عناصر ناسازگار La, Rb, K, U, Pb  به‌همراه Th غنی‌شدگی نشان می‌دهند؛ در‌ حالی‌که عناصری مانند Nb, Ti, Ta, Sr, Ba  تهی‌شدگی شاخصی را در مقایسه با کندریت ارائه می‌دهند.


ویژگی ايزوتوپی i(143Nd/144Nd) ديوريت‌ها و گابروهای برنورد در گستره 51203/0 تا 51214/0 به‌دست آمده است. مقدار عددی نسبت i(87Sr/86Sr) اين توده‌های نفوذی در گستره 7038/0 تا 7135/0 اندازه­‌گیری شده است. مقدار عددی ƐNd(T=552)  ديوريت‌ها و گابروهای برنورد از 0/2 تا 0/4 به‌دست آمده است. مقادیر پایین i(87Sr/86Sr) نمونه‌های دیوریت و گابروهای منطقه برنورد و مقادیر Ɛ0Nd(present) این توده‌های نفوذی که 2/0-  تا 0/4 محاسبه‌شده است، نشان‌دهنده آن است که توليد چنين توده‌های نفوذی می­‌تواند به منبعی از گوشته بالایی یا پوسته قاره‌‌ای زیرین تحت آلایش قرار‌گرفته شده، نسبت‌داده شود. محيط تشكيل این دسته از سنگ‌های كمپلكس پلوتونیک برنورد، حاشيه فعال قاره و محيط كمان آتشفشانی است كه می‌تواند به فرورانش پوسته اقيانوسي موجود بين خرد قاره ايران مركزی و بلوک افغان مرتبط باشد.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

کمپلکس, سن‌ سنجی زیرکن, خرد قاره, برنورد, تکنار

مراجع
Alaminia, Z., Karimpour, M.H., Homam, S.M. and Finger, F., 2013. Petrology, geochemistry and mineralization of Tertiary volcanic rocks and intrusive bodies and associated semi-intrusive bodies in Arghash-Ghasemabad aera (NE Iran) with special tendency to age and source of granites. Journal of Economic Geology, 5(1): 1–22. (in Persian with English abstract)
Alavi, M., 1994. Tectonics of the Zagros Orogenic belt of Iran: new data and interpretations. Tectonophysics, 229(3–4): 211–238.
Almasi, A., Karimpour, M.H., Ebrahimi Nasrabadi, Kh., Rahimi, B., KIOtzli, U. and Santos, J.F., 2015. Geology, mineralization, U-Pb dating and Sr-Nd isotope geochemistry of intrusive bodies in northeast of Kashmar. Journal of Economic Geology, 7(1): 69–90. (in Persian with English abstract)
Allegre, C.J., Lewin, E. and Dupre, B., 1988. A coherent crust- mantle model for the uranium- thorium- lead isotopic system. Chemical Geology, 70(3): 211–234.
Batchelor, R.A. and Bowden, P., 1985. Petrogenetic interpretation of granitoid rock series using multicationic parameters. Chemical Geology, 48(1–4): 43–55.
Bei, XU., Haifei, Z., Haitoa, Y. and Yongan, L., 2003. C-isotope composition and significance of the Sinian on the Tarim plate. Chinese Science Bulletin, 48(4): 385–389.
Bogoch, R., Avigad, D. and Weissbrod, T., 2002. Geochmistry of the Quartz diorite-granite association, Roded area, southern Israel. Journal of African Eearth Sciences, 35(1): 51–60.
Chappell, B.W. and White, A.J.R., 2001. Two contrasting granite types: 25 years later. Australian Journal of Earth Sciences, 48(4): 489–499.
Chen, F., Siebel, W., Satır, M., Terzioğlu, N. and Saka, K., 2002. Geochronology of the Karadere basement (NW Turkey) and implications for the geological evolution of the I. stanbul Zone. International Journal of Earth Sciences, 91(3): 469–481.
DePaolo, D.J. and Wasserburg, G.J., 1979. Petrogenetic mixing models and Nd-Sr isotopic patterns. Gheochimica et Cosmochimica Acta, 43(4): 615–627.
Gehrels, G.E., Valencia, V.A. and Ruiz, J., 2008. Enhanced precision, accuracy, efficiency, and spatial resolution of U–Pb ages by laser ablation– multicollector– inductively coupled plasma-mass spectrometry. Geochemistry, Geophysics, Geosystems, 9(3): 1–13.
Gemmell, J.B. and Fulton, R., 2001. Geology, Genesis, and Exploration Implications of the Footwall and Hanging-Wall Alteration Associated with the Hellyer Volcanic-Hosted Massive Sulfide Deposit, Tasmania, Australia. Economic Geology, 96(5): 1003–1035.
Harker, A., 1909. The natural history of igneous rocks. Cambridge University Press, London, 344 pp.
Homam, S.M., 1992. Petrology of metamorphic and volcanic rocks of Taknar-Sarborg area, Northwest Kashmar. M.Sc. Thesis, Esfahan University, Esfahan, Iran, 126 pp.
Hoskin, P.W., Kinny, P.D., Wyborn, D. and Chappell, B.W., 2000. Identifying accessory mineral saturation dueing differentiation in granitoid magmas: an integrated approach. Journal of Petrology, 9(41): 1356–1396.
Hu, A.Q., Jahn, B.M., Zhang, G.X., Chen, Y.B. and Zhang, Q.F., 2000. Crustal evolution and Phanerozoic crustal growth in northern Xinjiang: Nd isotopic evidence. Part I. Isotopic characterization of basement rocks. Tectonophysics, 328(1–2): 15–51.
Irvine, T.N. and Baragar, W.R.A., 1971. A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks. Canadian Journal of Earth Sciences, 8(5): 523–548.
Karimpour, M.H., Malekzadeh Shafaroudi, A., Moradi Noghondar, M., Lang Farmer, G. and Stern, C.R., 2013. Geology, mineralization, Sm-Nd and Rb-Sr isotopic geochemistry and U-Pb dating of intrusive bodies related to Cretaceous mineralization in Kalateh ahani area, SW Gonabad. Journal of Economic Geology, 5(2): 267–290. (in Persian with English abstract)
Kuster, D. and Harms, U., 1998. Post-collisional potassic granitoids from the southern and northwestern parts of the Late Neoproterozoic East African Orogen: a review. Lithos, 45(1–4): 177–195.
Lindenberg, H.G. and Jacobshagen, V., 1983. Post-Paleozoic geology of the Taknar zone and adjaceat area, NE Iran, Khorasan. Geological Survey of Iran, Tehran, Report 51, 562 pp.
Middlemost, E.A.K., 1985. Magmas and Magmatic Rocks. An Introduction to Igneous Petrology. Longman, London, New York, 266 pp.
Monazzami Bagherzadeh, R., Karimpour, M.H., Lang Farmer, G., Stern, C.R., Santos, J.F., Rahimi, B. and Heidarian Shahri, M.R., 2015. U–Pb zircon geochronology, petrochemical and Sr–Nd isotopic characteristic of Late Neoproterozoic granitoids of the Bornaward complex (Bardaskan-NE Iran). Journal of Asian Earth Sciences, 111(1): 57–71.
Muller. R. and Walter, R., 1983. Geology of the Precambrian-Paleozoic Taknar inlier north east of Kashmar, Khorasan Province, NE Iran. Geological Survey of Iran, Tehran, Report 51, 562 pp.
Nagudi, N.O., Koberl, C.H. and Kurat, G., 2003. Petrography and geochmistry of the Singo granite, Uganda and implications for its origin. Journal of African Earth Sciences, 35(1–2): 73–87.
Pearce, J.A., Harris N.B.W. and Tindle, A.G., 1984. Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks. Journal of Petrology, 25(4): 956–983.
Peccerillo, A. and Taylor, S.R., 1976. Geochemistry of Eocene calc-alkaline volcanic rocks from the Kastamonu area, Northern Turkey. Contributions to Mineralogy and Petrology, 58(1): 63–81.
Relvas, J.M.R.S., Barriga, F.J.A.S. and Ferreira, A., 2006. Hydrothermal Alteration and Mineralization in the Neves-Corvo Volcanic-Hosted Massive Sulfide Deposit, Portugal. I. Geology, Mineralogy, and eochemistry. Economic Geology, 101(4): 753–790.
Rollinson, H. (translated by Karimzadeh Somarin, A.R.), 2002. Using Geochemical Data: Evaluation, Presentation & Interpretation. Tabriz University Press, Tabriz, 557 pp.
Saunders, A.D., Tarney, J. and Weaver, S.D., 1980. Transverse geochemical variations across the Antarctic Peninsula: implication for the genesis of calc-alkaline magmas. Earth and planetary Science Letters, 46(3): 344–360.
Sepahi Gherow, A.A., 1993. Granitoids petrology of Taknar area-Sarborg (East North Kashmar). M.Sc. Thesis, Esfahan University, Esfahan, Iran, 201 pp.
Shand, S.J., 1943. The Eruptive Rocks. John Wiley, New York, 444 pp.
Soffel, H.C. and Forster, H.G. 1982. Wander path of the central-east Iran microplate including new results: in Geotravers in Iran. Geological Survey of Iran, Tehran, Report 51, 562 pp.
Soltani A., 2000. Geochemistry and geochronology of I-type granitoid rocks in the northeastern Central Iran Plate. Ph.D. Thesis, University of Wollongong, Wollongong, Australia, 300 pp.
Tankut. A., Wilson. M. and Yihunie. T., 1998. Geochemistry and tectonic setting of Tertiary volcanism in the Guvem area, Anatolia, Turkey. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 85(1–4): 285–301.
Taylor, S.R. and McLennan, S.M., 1995. The geochemical evolution of the continental crust. Reviews in Geophysics, 33(2): 241–265.
Temel, A., Gundogdu, M.N. and Gourgaud A., 1998. Petrological and geochemical characteristics of Cenozoic high-K calc-alkaline volcanism in Konya, Central Anatolia, Turkey. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 85(1–4): 327–354.
Thompson, R.N., 1982. Magmatism of the British Tertiary volcanic province. Scottish Journal of Geology, 18(1): 49–107.
Thuy, N.T.B., Satir, M., Siebel, W., Vennemann, T. and Long, T.V., 2004. Geochemical and isotopic constrains on the petrogenesis of granitoids from the Dalat zone, southern Vietnam. Jornal of Asian Earth Sciences, 23(4): 467–482.
Wilson, M., 1989. Igneous Petrogenesis. Unwin Hyman, London, 466 pp.
Wu, F.Y., Jahn, B.M., Wilde, S.A., Lo, C.H., Yui, T.F., Lin, Q., Ge, W.C. and Sun, D.Y., 2003. Highly fractionated I-type granites in NE Chine, I: geochronology and petrogenesis. Lithos, 66(3–4): 241–273.
ارجاع به مقاله
منظمی باقرزاده ر., كريم پور م. ح., فارمر ج. ل., استرن چ., سانتوس ژ. ف., ریبیرو س., رحيمی ب., & حیدریان شهری م. ر. (2019). سن‌ سنجی، پترولوژی، ژئوشيمی و تکتونوماگماتیسم سنگ‌ های حدواسط و مافيك کمپلکس پلوتونیک برنورد (شمال‌ غرب بردسکن). زمین‌شناسی اقتصادی, 10(2), 425-448. https://doi.org/10.22067/econg.v10i2.66703
نوع مقاله
علمی- پژوهشی